fbpx
Kadıköy Reks Sineması

İstanbul kültür hayatının önemli mekanlarından Kadıköy Rexx Sineması geçtiğimiz aylarda son kez perdelerini indirdi. Yıkım çalışmalarının tamamlanmasının ardından, yerine yeni bir bina yapılacak. Mülk sahibi olan Kadıköy Rum Cemaati Vakfı tarafından yapılan açıklamaya göre yapılacak yeni bina çok amaçlı salonların bulunduğu bir kültür merkezi olarak kullanılacakmış, bekleyip göreceğiz… Kimileri için buluşma mekanı olan Rexx Sineması aslından bundan çok çok daha fazlası. Neden mi? Buyrun okumaya…

Rexx Sineması ilk olarak Modalı banker Zanni Stefanos Skilitçis’in Kadıköy Rum Cemaati Vakfı’na bağışladığı daha önce üzerinde bir kilise olan arsa üzerine vakıf tarafından 1873 yılında inşa ettirilen binada Apollon Tiyatrosu adı ile faaliyete başlar. Resmi adı Apollon Tiyatro, Rum cemaati tarafından daha çok Theatron Halkidonas yani Kadıköy Tiyatrosu olarak bilinirdi. Önceleri sadece tiyatro oyunlarının sergilendiği bina 1915 senesinde yenilendikten sonra sinema gösterimleri de halka hizmet vermeye başlar.

Afife Jale ve Apollon Tiyatrosu

Apollon Tiyatrosu’nun Türk Tiyatrosu tarihi açısından çok önemli bir rolü vardır. 22 Nisan 1920 tarihinde ilk Türk kadın tiyatro sanatçısı Afife Jale Darülbedayi’nin sahnelediği, Hüseyin Suat’ın “Yamalar” oyunu ile sahneye Apollon Tiyatrosu’nda çıkmıştır. Bu yüzden sonradan Rexx Sineması olan yapının girişinde Afife Jale’nin büstü bulunmaktaydı.

Afife Jale ve büstü
Afife Jale ve büstü

Apollon Sineması Hale Sineması Oluyor

Sinema gösterimlerinin sahnelenen tiyatro oyunlarını geçmesi nedeniyle artık daha çok Apollon Sineması olarak bilinen yapı 1932 senesinde isim değiştirerek Hale Sineması adını alır. Bu dönemde önce, 1927 yılında Süreyya Operası‘nı da yaptırmış olan Süreyya İlmen Paşa, sonra Sami İpekçi tarafından işletilen Hale Sineması 1961 senesinde son kez perde indirir.

Kadıköy Hale Sineması
Kadıköy Hale Sineması

Hale Sineması’ndan Reks Sineması’na

Hale Sineması’nın yıkılmasının ardından aynı yerde yeni bir inşa ettirir Kadıköy Rum Cemaati Vakfı. Yapılan bina yine sinema olarak kullanılacaktır. Dönemin şartlarına göre oldukça modern bir bina olan yeni yapı son teknoloji ile de donatılmıştır. Yapının mimarı Maruf Önal’dır ve ve sinemanın yeni işletmecisi olan Yordan Anas ile detaylı bir planlama sürecinden sonra binayı inşa etmiştir. Reks Sineması 30 Kasım 1963 Cumartesi günü saat 21:30 perdelerini açar. Sahnelenen Aşkın Günahı (Pecado de Amor, 1961) isimli filmdir.

Kasım 1962 Milliyet Gazetesi'nden Reks Sineması'nın Açılışına Dair Reklam
Kasım 1962 Milliyet Gazetesi’nden Reks Sineması’nın Açılışına Dair Reklam

Reks İsmi Nereden Gelir?

Reks Sineması daha planlama aşamasındayken işletmecisi olacak olan Yordan Anas Avrupa’da bir çok sinema ziyaret etmiştir. Onu en çok etkileyen sinema ise Paris’teki Grand Rex Sineması’dır. Haliyle açılacak olan yeni sinemaya, Türkçe’de “x” harfi olmadığı için mevcut ismi Reks ismi verilir. Kimi kaynaklarda Yordan Anas’ın Atina’daki Rex Sineması’ndan etkilenerek bu ismi verdiği söylense de, sinemanın bir sonraki işletmecisi olacak Yordan Anas’ın oğlu Viron Anas, ismin Paris’teki sinemadan etkilenilerek konuşduğunu belirtmektedir. Bir rivayet de Reks isminin, Kadıköy gayri müslim isimlerine bir gönderme yaptığı yönündedir. Rum, Ermeni, Katolik Sineması. Zira o dönemde Süreyya İlmek paşa tarafından Kadıköy’de opera binası olarak yaptırılan Süreyya Sineması ihtişamı ile fırtınalar estirmektedir. Daha çok Türkler’in zevkine hitap eden filmler gösteren Süreyya Sineması’na karşılık, Gayri Müslüm cemaatleri de yeni açılacak sinmeyı desteklemektedirler. Hoş bir rivayet…

Reks Sineması’ndan Rexx Sineması’na…

1996 senesine gelindiğinde artık çekilen filmlerin sayısı iyice artmıştır. Eskiden sinema filmleri bir sinemadan diğerine yetiştirilmek için motosikletlerle taşınırken artık her bir sinemaya dijital kopyalar gitmeye başlamıştır. Televizyonun ağırlığını artırmasıyla birlikte de, bir film salonları günlerce doldurduğu günler gitgide azalmaya başlamıştır. Haliyle sinema salonları rekabet edebilmek için daha çok filmi daha küçük salonlarda bir birini kısa sürelerle takip edecek aralıklarla gösterme yolunu tercih etmeye başlamışlardır. Reks Sineması da bu tarihte yaptığı bir yenileme ile 2 salon daha eklemiştir. İsimi de değiştirilir bu dönemde, Rex Sineması olur.

Kadıköy Rexx Sineması
Kadıköy Rexx Sineması

Üç salon da yetersiz gelmeye başlayınca, 2006 senesinde salon sayısı 6’ya çıkarılır. Ve yine ismi değiştirilir sinemanın. Rexx Sineması olmuştur artık. İsmin sonuna eklenen ‘x’ salonların sayısının artmasına yapılan bir göndermedir aslında…

Tam 147 yıldır, 1873’ten 2020’ye kadar, aynı yerde önce tiyatro sonra sinema olarak faaliyet gösteren Kadıköy Rexx Sineması bir kez daha yıkılıyor. 2020’nin bizden alıp götürdüğü bir hatıra daha…

Kadıköy Rexx Sineması Kapandı
Kadıköy Rexx Sineması Kapandı
Başkaları ile paylaşmak isterseniz:

Alakalı Yazılar