fbpx
Boğaziçi'nden Rumelihisarı

II. Mehmet ikinci kez tahta geçtikten sonra, bir kere tahtan feragat etmiş (ettirilmiş) bir padişah olarak itibarını tekrar kazanabilmek için ve elbette devletin bekası için İstanbul’u fethetme fikrini iyiden iyiye kafasına koyar. Zaten büyük dedesi Yıldırım Beyazıd’ın yaşadığı başarısız kuşatmayı düşünerek nelerin yanlış yapıldığı, nelerin yapılması gerektiği konusunda uzun uzun düşünmüştür.  İkinci kez tahta geçtiği dönemde de fethi gerçekleştirebilmek için yaptığı planları birer birer uygulamaya başlar. Yaptığı ilk işlerden birisi Yıldırım Beyazıd’ın Anadolu yakası kıyısında yaptırdığı Akça Hisar’ın hemen karşısına, İstanbul Boğazı’nın en dar ve en akıntılı yerine bir hisar yaptırmak olur: Rumeli Hisarı.  Maksat İstanbul’un kuşatması esnasında Sinop ve Kefe gibi Karadeniz’de bulunan kolonilerden İstanbul’a yardım gelmesini engellemektir.

Rumeli Hisarı'ndan Boğaziçi
Rumeli Hisarı’ndan Boğaziçi
İstanbul kuşatma fiilen başlar

Yeni yapılacak bu hisarın çalışmalarına 1451-1452 kışında gerekli olan malzemeler tedarik edilerek ve hisarın yapılacağı yere, İstanbul Boğazı’nın 660 metrelik genişliği ile en dar yerine, Anadolu Hisarı’nın tam karşısına, yığılarak başlanılır. Hisarın yapılacağı yerin çevresi emniyetli bir hale getirilir. Her ne kadar hisarın yapılacağı yer fiziken Osmanlı İmparatorluğu’nun  denetimi altındaysa da teoride Bizans’ındı. Yani aslında II. Mehmet’in oraya yığdırdığı ilk malzeme İstanbul kuşatmasının resmen başladığı anlamına gelmektedir.

Bir efsane

Bazı kaynaklarda II. Mehmet’in hisarı yaptırabilmek için usulen Bizans’tan izin istediği, XI. Konstantin’in de usulen ‘Bir sığır postu büyüklüğünde bir hisar yaptırabilirsiniz!’ diye izin verdiği, bunun üzerine de II. Mehmet’in sığır postunu ip haline getirerek bugün görünen hisarı çevreleyecek şekilde ipi çektirdiği ve hisarı inşa ettirdiği anlatılsa da bu ancak hoş bir efsaneden öteye gitmemektedir.

Rumeli Hisarı’nın inşası

Gerekli malzemelerin tedarik edilmesini takiben Hisar’ın inşaatına 1452 Mart-Nisan aylarında başlanmış (kimi kaynaklara göre 15 Nisan 1452) ve dört-beş ay gibi kısa bir sürede bitirilmiştir. Mimarının Müsleheddin adında bir mimar olduğuna dair bazı söylemler olsa da bu tam olarak kesin bir bilgi değildir. Planlarının bizzat II. Mehmet tarafından yapıldığı düşünülmektedir. Hisarın kulelerinin yapımını dönemin adetlerine uyularak devletin önde gelen paşaları üstlenmişlerdi. Hisar’ın üç büyük kulesinden kuzey batıdakini Saruca Paşa’nın, güney batıdakini Zağanos Paşa’nın ve sahildekini de Çandarlı Halil Paşa’nın yaptırdığı söylenmekte ve bu kuleler bugün de bu isimlerle anılmaktadır. Ancak kesin olan sadece Zağanos Paşa kulesidir çünkü sadece onun üzerinde bunu kanıtlayacak bir kitabe bulunmaktadır.

Zağanos Paşa Kulesi'nin Kitabesi
Zağanos Paşa Kulesi’nin Kitabesi
Teknik özellikler

Rumeli Hisarı’nın ilk önce sahildeki kulesi tamamlanır. Maksat hem burada çalışan işçilerin hem de malzemelerin güvenliğini sağlayabilmektir. Diğer kuleler de bunu takip eder. Zemin katları ile birlikte Saruca Paşa ve Halil Paşa kuleleri 9 katlı, Zağanos Paşa Kulesi ise 8 katlıdır. Saruca Paşa Kulesi’nin çapı 23,30 metre, duvar kalınlığı 7 metre, yüksekliği ise 28 metredir. Zağanos Paşa Kulesi’nin çapı 26,70 metre, duvar kalınlığı 5,70 metre, yüksekliği ise 21 metredir. Halil Paşa Kulesi’nin çapı 23,30 metre, duvar kalınlığı 6,5 metre ve yüksekliği de 22 metredir.

Rumeli Hisarı Planı
Rumeli Hisarı Planı

Saruca ve Zağanos Paşa kuleleri silindirik iken Halil Paşa Kulesi onikigendir. Rumeli Hisarı’nın 15. yy’a tarihlenen en eski resminde (günümüzde İtalya’dadır) tüm kulelerin üzerinde külah olduğu görülür. Her bir ana kulenin yanında bir kapı bulunmaktadır. Bu üç kapının yanı sıra, bir kenar kapısı ve silah ile yemek hücreleri için de, Zağanos Paşa Kulesi yakınlarında iki gizli kapı bulunmaktadır. Üç ana kulenin dışında hisarda 1 küçük kule ve 13 gözetleme kulesi vardır. Sahildeki kulenin ve yanındaki kapının önünde, bu iki yapıyı korumaya yöneleik bir hisarpeçe (koruma duvarı) bulunmaktadır.

Yapımında yaklaşık bin usta ve onun iki katı kadar işçinin çalıştığı Rumeli Hisarı, toplam 31 dönümlük bir alana yayılmaktadır.

Kullanılması

Kulelerin ve kuleleri birbirine bağlayan surların tamamlanması 31 Ağustos 1452 tarihine denk gelir. Bundan sonra Firuz Ağa yönetimindeki 400 kişilik bir birlik Hisar’a konuşlandırılır ve görev yapmaya başlar. Bu birlikler için Rumeli Hisarı içerisinde hali hazırdı yapılmış ahşap barakalar ve bir de mescit vardır. Hisarın su ihtiyacını karşılayabilmek için mescidin hemen altında bir sarnıç bulumaktadır. Rumeli Hisarı kullanılmaya başlandıktan sonra ilk olarak 10 Kasım 1452 tarihinde dur ihtarına uymayan iki Ceneviz gemisine ateş açılır, 26 Kasım tarihinde ise Antonio Rizo yönetimindeki bir gemi batırılır.

Fetih sonrası

Fetih sonrasında Hisar bir dönem gümrük olarak kullanıldıysa da sonradan hapishane olarak kullanılmaya başlanır. 1509 depreminde hasar gören Hisar kısa sürede tamir edilerek tekrar kullanıma hazır hale getirilir. 1746’da bir de yangın geçiren Hisar’ın bu yangında yanan ahşap donanımın tadilatı ancak yüzyılın sonlarında yapılır. Ama kuleleri örten ahşap külahlar yeniden konulmazlar. 18. yy’dan sonra kendi haline bırakılan Hisar’ın içerisinde eskiden sadece Hisar kumandı ve önde gelen askerlerin evleri bulunurken zamanla buraya bir mahalle kurulur. Bu durum 1953 senesine kadar da devam eder. 1953 senesinde başlatılan restorasyon çalışmalarında burada bulunan evlerin tamamı istimlak edilir ve Rumeli Hisarı müze olarak kullanılmaya başlanır. Bu restorasyon sırasında Hisar’ın içine bir de açık hava sahnesi eklenir. Bu sahne 2015 senesinde kalıdırlarak Rumeli Hisarı içerisinde cami yeniden inşa edilmiştir.

Rumeli Hisarı Camii
Rumeli Hisarı içerisindeki sarnıç ve minare, cami yeniden yapılmadan önce
Başkaları ile paylaşmak isterseniz:

Alakalı Yazılar