fbpx
Noel Ağacı

Noel kelimesinin etimolojisine baktığımız zaman kökeninin Latince’ye dayandığını görüyoruz. Doğmak, büyümek gibi anlamlara gelen ‘nasci’ kelimesi, kilise kaynaklarında Hz. İsa’nın doğumu söz konusunu olduğunda ‘natalis’ ya da onun bir türevi olan ‘nael’ kelimesine dönüşüyor. Zaman içerisinde de bugünkü hali olan ‘noel’e evriliyor. Günümüzde ‘Christmas’ kelimesi ile eş anlamlı hale gelmiş durumda. Christmas ise ‘Christ’s Mass’ yani ‘İsa’nın ayini’ anlamına gelen tümcenin kolay söylenir halidir. Hz. İsa’nın doğduğuna inanılan gün için kullanılır.

Hz. İsa'nın doğumu, Noel
Hz. İsa’nın doğumu, Noel

İsa Peygamber’in doğduğuna ‘inanılan’ gün dedim çünkü esasında Hz. İsa’nın ne doğduğu gün ne de yıl kesin olarak bilinmemektedir. Kilise doğum gününü, dördüncü yüzyılın başlarında  25 Aralık’a yani kış gündönümü tarihine sabitlemiştir. Kış gün dönümü günümüzde kullanılan Gregoryen ya da miladi takvime göre sabit değildir ancak sabitlememin yapıldığı tarihte kullanılan Jülyen takviminde sabitti. O yüzden Christmas yani Noel 25 Aralık olarak kutlanmaktadır.

Milat dediğimiz tarihin yani kullandığımız miladi takvimin sıfır noktasının belirlenmesi ise altıncı yüzyılda yaşamış Dionysius Exiguss isimli bir keşiş tarafından yapılmıştır. Kendi imkanları çerçevesinde yaptığı hesaplamalarda yılların numaralandırılması işini yapmaya çalışmış ve Hz. İsa’nın doğduğunu hesapladığı yılı da sıfır noktası yani milat olarak kabul etmiştir. Bizim M.Ö. (Milattan Önce) ve M.S. (Milattan Sonra) olarak kullandığımız kısaltmaların İngilizcedeki karşılığı BC (Before Christ- İsa’dan Önce) ve A.D. (Anno Domini – Latince: Efendimizin Yılında) olarak kullanılır ki bu da Dionysius Exiguss’un kullanımıdır. [İngilizce’de milat için kullanılan bir tabir de ‘common era’dır. Milattan sonrası için bunun kısaltması (C.E) kullanılırken, milattan önce için ‘before the common era’ tabirinin kısaltması (B.C.E) kullanılır. Konun din bağlamından çıkarılması olarak düşünülebilir.]

İstanbul Saint Antuan Katolik Kilisesi'nde Noel
İstanbul Saint Antuan Katolik Kilisesi’nde Noel

25 Aralık mı? 6 Ocak mı?

Bu arada 25 Aralık tarihi Hristiyan aleminde de sabit bir tarih değildir. Kimi Doğu Ortodoks kiliseleri Noel’i Gregoryen değil Jülyen takvimine göre 25 Aralık’ta kutlarlar ki bu bizim kullandığımız Gregoryen takvime göre 6 Ocak’a değil gelir. Bunun sebebi de Gregoryen takvimini kabul edip uygulamaya koyan ve adını veren kişinin Katolik, Papa XIII. Gregory olmasıdır. Mesela İstanbul için önemli olan iki büyük cemaatten Ermeni Cemaati Noel’i 6 Ocak’ta kutlarken, Rum cemaati Ortodoks olmalarına rağmen 25 Aralık’ta kutlarlar.

Hal böyle iken 31 Aralık’ı 1 Ocak’a bağlayan gece yapılan kutlamaların ne Noel ile ne de Hristiyanlık ile bir alakası yoktur.  Eski yılın gidişi, yeni yılın, yeni bir başlangıcın yapılması kutlanmaktadır.

Peki Noel Baba, yılbaşı gecesi hindi yemek ve ağaç süslemek gibi diğer adetler? Onlardan da bahsedelim biraz biraz.

Noel Baba

Noel Baba diye bildiğimiz kişinin gerçek adı Nikola’dır. Dördüncü yüzyılda antik ismi Myra olan günümüzün Antalya ilçesi olan Demre’de yaşamıştır. Muhtemelen hayatı boyunca kar ya hiç görmemiştir ya da bir kaç kez görmüştür. Denizcilerin, evlilik çağına gelmiş genç kızların ve çocukların azizi olarak bilinir.

Demreli Aziz Nikola
Demreli Aziz Nikola

Her ne kadar Hristiyanlıkta, özellikle İngiltere’de bir Noel Baba figürü (Father Christmas) daha önceleri olsa da, geyiklerin çektiği kızaklarla ev ev dolaşıp, bacalardan içeri girerek çocuklara hediye dağıtan Noel Baba figürü, 1930’lu yıllarda Coca-Cola’nın reklam kampanyası ile popüler kültüre girerek kitlelere ulaşmıştır. Coca-cola iki imajı birleştirip yeni bir karakter yaratmıştır.

1930'larda Coca Cola'nın Noel Baba'lı reklam ön çalışma
1930’larda Coca Cola’nın Noel Baba’lı reklam ön çalışma

Peki bu karakter için neden Demreli Aziz Nikola kullanılmıştır? Basit. Aziz Nikola gerçekten bacadan hediyeler dağıtmıştır. Rivayet o ki; Myra’da iki fakir kız kardeş evlerin çeyiz paraları olmadığı için evlenemediklerinden dolayı birbirlerine sarılıp ağlaşmaktadırlar. Aziz Nikola tam o sırada evlerinin yakınından geçmektedir ve evin açık olan penceresinden kardeşleri duyar. Çok üzülür. Kendisi de varlıklıdır zaten ama biraz da çevresinden ufak tefek hediyeler toplayarak bir bohça yapar kardeşlere vermek üzere. Ama onları rencide de etmek istememektedir. Kardeşlerin haberi olmadan ‘Pencereden içeri atarım’ diye düşünür ama evdeki hesap çarşıya uymaz. Kız kardeşlerin pencereleri kapalıdır. Aziz Nikola da evin çatısına tırmanıp bacadan içeriye atar bohçayı…

Demem o ki, Noel Baba’nın da ne yılbaşı ile ne Noel ile bir alakası yoktur gerçekte.

Ağaç Süslemek

Aslına bakarsanız Noel Ağacı geleneğinin Noel ile doğrudan bir alakası yok. Nasıl ki 25 Aralık Noel yani Hz. İsa’nın doğum günü olarak kutlanıyorsa, 24 Aralık da Hz. Adem ve Hz. Havva yortusu olarak kutlanıyor Hristiyanlarca. Eskiden yortuda bir oyun sahneleniyordu ve bu oyunun dekorlarından birisi cennetteki elma ağacını temsilen bir ağaçtır.

Cennet Ağacı Tasviri
Cennet Ağacı Tasviri

Üzerinde elmalar asılı olan ve adı ‘Cennet Ağacı’ olan bu ağaç sonradan evlere de girmeye başlar. Elmalar yerini kırmızı toplara bırakır, farklı süslerle süslenmeye başlanır. Ağaç o kadar süslenmişken sadece bir gün kalması da çok mantıklı olmayacağı için süslenen ağaçlar bir süre evlerde kalırdı. Zaman içerisinde süslenen ağaçlar Noel kutlamaları ile özdeşleştirilmeye başladı.

Baskısı Yapılan İlk Noel Ağacı Resmi, 1836
Baskısı Yapılan İlk Noel Ağacı Resmi, 1836

Hindi Yemek

Yılbaşı gecesi hindi yemenin yılbaşı ile alakası olmadığı gibi, Hristiyanlıkla ya da Noel ile de alakası yoktur. Hindi yenilen gün ‘Şükran Günü‘dür. Kanadalılara ve Amerikalılara mahsus bir gelenektir. Avrupa’dan Amerika’ya göçen göçmenler ilk gittiklerinde o coğrafyaya alışamamış, o yüzden sağlıklı bir tarım gerçekleştirememişlerdir. Haliyle kıtlıkla karşı karşıya kalmışlardır. Kıtanın yerlileri ise (Kızılderililer vs.) bu yeni misafirlerini yalnız bırakmamış, kendi mahsullerini, avlarını (genel olarak da kıtada yaygın olarak bulunan hindilerini) onlarla paylaşmışlardır. Haliyle bu paylaşımın yaşandığı dönem daha sonraları kıtanın yerlilerine şükranların sunulduğu bir bayram haline gelmiştir. İşte Şükran Günü’nde hindi yenmesinin sebebi budur. Amerika’da Kasım sonu, Kanada’da Ekim sonu kutlanır. 31 Aralık ya da 1 Ocak ile bir alakası yoktur. Biz izlediğimiz Amerikan filmlerindeki ‘Şükran Günü’ yemeklerini Noel yemekleri ile, Noel’i de yılbaşı ile karıştırınca yılbaşı gecelerinde hindi yemek diye bir gelenek oluşmuştur ki evlere şenliktir.

Şükran Günü Yemeği
Şükran Günü Yemeği
Başkaları ile paylaşmak isterseniz:

Alakalı Yazılar